Ruilhandel en ereschuld op de werkvloer

Vandaag promoveert socioloog Mattijs Lambooij aan de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit van Utrecht (Nederland) met zijn proefschrift "Promoting Cooperation". De doctor-in-spe verdedigt daarin de stelling dat bedrijven leidinggevenden in staat moeten stellen een informele ruilrelatie met hun medewerkers aan te gaan waarmee ze positief gedrag kunnen belonen. Werknemers zullen er op reageren door meer samen te werken met hun manager en met hun collega's.Wanneer de teammanager zich bijvoorbeeld extra inzet om de loopbaanwensen van zijn mensen te realiseren, dan zijn deze bereid méér te doen dan formeel van hen geëist kan worden. Dit is een voorbeeld van een informele ruil. Medewerkers die extra inzet tonen zijn namelijk van onschatbare waarde voor organisaties omdat ze taken uitvoeren die niemand zou oppakken als iedereen alleen maar precies deed wat in zijn contract staat. Sterker nog, de socioloog stelde vast dat werknemers net harder gaan werken om de ruilbalans opnieuw in evenwicht te brengen. Deze 'ereschuld' ontstaat door de norm dat we de man of vrouw die iets voor ons heeft gedaan, een wederdienst moeten bezorgen. Lambooij kwam tot zijn besluit op basis van onder meer een "overuren"-experiment bij 388 werknemers uit vijf bedrijven. De respondenten waren eerder bereid overuren te draaien in een noodgeval wanneer het afdelingshoofd in het verleden de medewerker in kwestie (en diens carrière) voluit had gesteund. Kwatongen zullen nu wel beweren dat mensen dat gewoon uit eigenbelang doen, om bijvoorbeeld een toekomstige promotie veilig te stellen of af te dwingen. Mooi niet, aldus Lambooij: meer kans op promotie had geen enkele invloed op de bereidheid om overuren te kloppen. Het waren precies de respondenten die pas een promotie hadden gehad, die sneller bereid waren om overuren te presteren. Een kwestie van ruilhandel en ereschuld dus. (Kristof)